Sıkça sorulan sorular

Üst sınırı esansın IFRA limiti belirler ve o sınırın altında kalmak gerekir. Alışıldık aralıklar kolonyada yüzde 3-8, EDT'de yüzde 8-15, EDP'de yüzde 15-22, parfümde yüzde 22-30 civarındadır. Limit izin vermiyorsa bu aralıklara zorlamak yerine daha düşük oranda kalmak doğrusudur.

Hacimce yüzde 25 oranla çalışıyorsan 50 mililitrelik şişe için 12,5 mililitre esans ve 37,5 mililitre baz gerekir. Gram cinsinden tartacaksan esansın yoğunluğu yaklaşık 0,95 g/ml olduğu için 12,5 mililitre esans yaklaşık 11,9 grama karşılık gelir. Yüzde 20 oranla aynı şişede 10 mililitre esans kullanılır.

Hacimsel hesapta yüzde mililitre üzerinden, kütlesel hesapta gram üzerinden okunur. Bileşenlerin yoğunlukları farklı olduğu için aynı yüzde iki yöntemde farklı miktarlara karşılık gelir. Profesyonel parfümeride standart kütlesel ölçüdür; ev üretiminde hacimsel hesap da yaygındır.

Esansın yoğunluğu ortalama 0,95 g/ml olduğu için 1 gram esans yaklaşık 1,05 mililitre, 1 mililitre esans ise yaklaşık 0,95 gram eder. Çevirme şöyle yapılır: mililitre = gram bölü 0,95. Buna göre 10 gram esans 10,53 mililitre, 50 gram esans 52,63 mililitre, 100 gram esans 105,26 mililitredir. Gerçek yoğunluk esansın bileşimine göre 0,85 ile 1,05 g/ml arasında değişir.

Hacimce yüzde 20 oranda 6 mililitre, yüzde 25 oranda 7,5 mililitre, yüzde 30 oranda 9 mililitre esans gerekir; kalanını baz doldurur. Gram olarak ölçüyorsan bu miktarlar sırasıyla 5,7 gram, 7,13 gram ve 8,55 gramdır çünkü esansın yoğunluğu 0,95 g/ml kabul edilir.

Hacimce yüzde 20 oranda 20 mililitre, yüzde 25 oranda 25 mililitre, yüzde 30 oranda 30 mililitre esans gerekir. Oran sabit kaldığı sürece hesap şişe boyutuyla doğru orantılıdır: 100 mililitrelik şişe, 50 mililitrelik şişenin tam iki katı esans ister.

Hayır. Esans ve baz farklı yoğunlukta olduğu için aynı yüzde iki farklı şişe üretir. 50 mililitrelik şişede hacimce yüzde 20, 10 mililitre yani 9,5 gram esans demektir; ağırlıkça yüzde 20 ise toplam kütleden pay alır ve yaklaşık 8,18 gram esansa (8,61 mililitre) denk gelir. IFRA limitleri ağırlıkça tanımlanır, o yüzden limitle karşılaştırma yapıyorsan hesabı da ağırlıkça yapmalısın.

Oranlar yüzde olarak sabit kalır, miktarlar hacimle doğru orantılı büyür. 30 mililitrelik bir tarifi 120 mililitreye çıkarmak için her bileşeni dört ile çarpman yeterlidir; yüzdelere dokunmazsın. Ölçeklerken tek dikkat edilecek şey birim karışıklığı: tarifi hacimce yazdıysan büyütürken de hacimce kal.

Varsayılan olarak esans 0,95 g/ml, hazır solüsyon 0,79 g/ml, alkol 0,789 g/ml, saf su 1,0 g/ml ve fiksatör 1,03 g/ml alınır. Hesap makinesinde her bileşenin yoğunluğunu kendin değiştirebilirsin.

Evet. Ters hesap, elindeki esans miktarını ve hedef oranı girdiğinde toplam karışım hacmini, kaç şişe çıkacağını ve artan miktarı gösterir. Örneğin 50 mililitre esansla yüzde 25 oranda 200 mililitre karışım, yani 50 mililitrelik tam 4 şişe elde edilir.

Evet. Alkol, saf su ve fiksatör oranlarını kendin belirleyebilir; hesap makinesinde Hedion veya Iso E Super gibi ek bileşenler ekleyip her birinin yüzdesini ve yoğunluğunu girebilirsin.

En kısa hâliyle dört adım: esans oranına karar ver (esansın IFRA limitinin altında kalarak, tipik olarak yüzde 18-30 aralığında), şişe hacmine göre gereken esans ve baz miktarını hesapla, esansı önce koyup üzerine bazı ekleyerek karıştır, sonra karanlık ve serin bir yerde maserasyona bırak. Örnek: 50 mililitrelik şişede hacimce yüzde 25 oran için 12,5 mililitre esans ve 37,5 mililitre baz kullanılır. Baz olarak hazır parfüm solüsyonu ya da kendi kurduğun alkol-su-fiksatör karışımı kullanılabilir.

Temel olarak esans, baz (hazır solüsyon ya da parfümeri alkolü), 0,01 gram çözünürlüklü hassas terazi, şırınga veya pipet, koyu renk cam şişe ve etiket gerekir. Plastik kap kullanılmaz; yüksek oranlı esans plastiği zamanla etkiler.

Parfümde saf etanol, yani denatüre edilmiş parfümeri alkolü kullanılır. Eczane etil alkolü genelde yüzde 70'lik olduğu için içinde su vardır ve aynı sonucu vermez. İspirto metanol içerebildiği için kesinlikle kullanılmaz.

Esans, parfüme kokusunu veren konsantre yağdır. Bir parfümer onu onlarca doğal ve sentetik hammaddeyi belirli oranlarda birleştirerek kurar. Esans tek başına cilde uygulanmaz; parfüm yapmak için alkol bazlı bir solüsyonla seyreltilir. Evde yapılan parfümlerde çoğunlukla yüzde 15-30 aralığında kullanılır, üst sınırı esansın IFRA limiti belirler. Türkiye'de satılan esansların çoğu bilinen parfümlerin muadili olarak hazırlanır.

Muadil parfüm, bilinen bir markalı parfümün kokusuna benzetilerek hazırlanan parfümdür. Orijinal formül paylaşılmadığı için muadil, koku analiz edilip benzer hammaddelerle yeniden kurularak üretilir; orijinaline ne kadar yakın olduğu üreticiden üreticiye değişir. Evde parfüm yapanların kullandığı esansların çoğu da muadil esanstır. Aynı parfümün muadili farklı esans markalarında farklı yoğunlukta gelebildiği için her marka ayrı oran isteyebilir.

Klon parfüm, muadil parfümle çoğunlukla aynı anlamda kullanılır: bilinen bir parfümün kokusunu taklit etmek için hazırlanan parfümdür. Bazıları klonu orijinale olabildiğince yakın kopya, muadili ise benzer ama birebir olmayan alternatif olarak ayırır; bu ayrım herkes tarafından aynı şekilde yapılmaz. Klon ya da muadil parfüm satarken orijinal markanın adını, logosunu veya ambalajını kullanmak marka hakkı ihlali sayılabilir.

Hayır. Uçucu yağ bitkiden damıtma veya sıkma yoluyla elde edilen tek kaynaklı bir maddedir; esans ise bir parfümerin onlarca doğal ve sentetik hammaddeyi belirli bir yapıya göre kurduğu kompozisyondur. Esansı seyreltince parfüm elde edersin, uçucu yağları seyreltince hammadde karışımı elde edersin.

Çoğu zaman karışım henüz yeterince dinlenmemiştir. İlk günlerde alkol ve en uçucu bileşenler öne çıkar; birçok karışımda bu koku, ışıktan uzak ve serin bir yerde birkaç hafta (genelde 2–4 hafta) dinlendirildikten sonra azalır. Süre esansa göre değişir; beklemeye rağmen geçmiyorsa alkolün türü ve esans oranı da kontrol edilmeli.

Hafif narenciye karışımlarda bir ila iki hafta, çiçeksi ve meyveli karışımlarda iki ila dört hafta, odunsu ve reçineli karışımlarda dört ila sekiz hafta makul sürelerdir. Kesin süreyi ancak ara ara koklayıp not alarak bulursun.

En sık üç sebebi vardır: esans oranının düşük olması, karışımın yeterince dinlendirilmemesi ve kompozisyonun altını tutan ağır bir bileşenin bulunmaması. Fiksatör, Iso E Super gibi odunsu bir taban ya da benzoin ve vetiver gibi reçineli malzemeler kalıcılığı artırmaya yardımcı olabilir.

Esans kokuyu taşıyan konsantre yağdır; baz ise onu seyrelten ve cilde yayılmasını sağlayan taşıyıcıdır. Baz genellikle denatüre parfümeri alkolüdür, içine saf su ve fiksatör katılabilir; hazır solüsyon bu karışımın satın alınmış hâlidir. Esans tek başına kullanılmaz, baz da tek başına kokmaz.

Çünkü gram ile mililitre aynı sayı değildir. Esans ortalama 0,95 g/ml yoğunluktadır, yani 100 gram esans yaklaşık 105,3 mililitre eder. Tartıyla ölçüp tarifi mililitre üzerinden yazarsan ya da tersini yaparsan yüzde 5 civarında bir sapma oluşur; maliyet hesabında ve kaç şişe çıkacağını bulurken bu fark birikir.

IFRA, koku hammaddelerinin güvenli kullanım oranlarını belirleyen sektör standardıdır. Limit, cilde sürülen son üründeki azami esans oranını söyler ve her esans için farklıdır, çünkü oranı esansın içindeki en kısıtlı hammadde belirler.

Esans tedarikçinden IFRA uygunluk sertifikası (IFRA Conformity Certificate) istersin. Belgede kategori kategori azami oran tablosu bulunur; parfüm ve kolonya gibi cilde sürülen, yıkanmayan ürünler 4. kategoriye girer.

Limiti esansın kaydına bir kez girersin, hesap ekranında hep önünde durur ve oran limitin üstüne çıktığında uyarı görürsün. Ancak limit bilgisinin doğruluğu ve nihai karar üreticiye aittir; Esansmatik güvenlik değerlendirmesi yapmaz.

Asıl risk tek seferlik bir etki değil, birikimli olandır: cilt sensitizasyonu aylar sonra kızarıklık, kaşıntı ya da kalıcı hassasiyet olarak ortaya çıkabilir. Bazı narenciye bileşenleri ayrıca güneş altında lekelenmeye yol açabilir.

Kozmetik ürün olarak piyasaya sunmak; ürün bilgi dosyası, güvenlik değerlendirmesi ve etiket beyanı gibi yasal yükümlülükler getirir. Esansmatik bu süreçleri kapsamaz; ticari satış düşünüyorsan ilgili mevzuata ve bir uzmana danışman gerekir.