Hacimsel mi kütlesel mi? Aynı %25 neden iki farklı şişe demek

Bir forumda tarif paylaşılıyor: “%25 esans, gerisi alkol.” Sen de aynısını yapıyorsun ama sonuç biraz farklı geliyor. Sebebi büyük ihtimalle burnun değil, ölçünün. O %25'in hacimce mi ağırlıkça mı olduğu yazılmamış.

İki ölçünün farkı nereden geliyor

Çünkü sıvıların yoğunluğu aynı değil. Esans yaklaşık 0,95 g/ml, etanol 0,789 g/ml, su 1,0 g/ml. Yani 1 ml esans 0,95 gram, 1 ml alkol 0,789 gram geliyor. Oran hangi birim üzerinden söylendiğine göre şişeye giren miktar değişiyor.

• Hacimsel (v/v): Yüzde, mililitre üzerinden. 50 ml'lik şişede %25 esans = 12,5 ml esans.
• Kütlesel (w/w): Yüzde, gram üzerinden. Toplam kütlenin %25'i esans olacak şekilde hesaplanır.

Formüller

Hacimsel taraf kolay. Toplam hacim V, bileşenin oranı p ise:

ml = V × p / 100 · g = ml × yoğunluk

Kütlesel tarafta bir adım daha var, çünkü “%25 ağırlıkça” dediğinde toplam ağırlığı henüz bilmiyorsun. Şişe 50 ml'lik olduğuna göre toplam hacmi sabit tutup toplam kütleyi çözüyoruz:

M = V / Σ( (p_i / 100) / yoğunluk_i ) · g_i = M × p_i / 100 · ml_i = g_i / yoğunluk_i

Formül gözünü korkutmasın, yaptığı şey basit: her bileşenin oranını kendi yoğunluğuna bölüp topluyor, bu da 1 gram karışımın kaç ml tuttuğunu veriyor. Şişe hacmini ona bölünce toplam gram çıkıyor.

Sayılarla: 50 ml, %25 esans, gerisi alkol

Fark yaklaşık 1,7 ml esans. 50 ml'lik tek şişede bu kimseyi öldürmez ama iki şey oluyor: birincisi, aynı tarifi iki farklı yöntemle yapan iki kişi aynı kokuyu almıyor. İkincisi, IFRA limitine yakın çalışıyorsan hangi ölçüyle limitin altında kaldığın önemli hâle geliyor — çünkü IFRA oranları ağırlıkça tanımlıyor.

Hangisini kullanmalısın?

Profesyonel parfümeride standart kütlesel ölçü. Sebebi güvenlikten çok pratiklik: terazi her koşulda aynı sonucu veriyor, hacim ise sıcaklıkla oynuyor ve şırınga duvarında kalan sıvı ölçüyü bozuyor. IFRA belgelerindeki oranlar da ağırlıkça tanımlı olduğu için, limitle karşılaştırma yaparken kütlesel hesap doğrudan karşılık geliyor.

Buna rağmen ev üretiminde hacimsel hesap çok yaygın, çünkü şişe boyutu zaten ml cinsinden düşünülüyor: “50 ml'lik şişe yapacağım.” Terazin yoksa ve şırıngayla çalışıyorsan hacimsel kalman gayet makul.

• Hassas terazin varsa ve tarifi paylaşacaksan: kütlesel.
• IFRA limitine yakın çalışıyorsan: kütlesel.
• Şırıngayla çalışıyor, tek şişe yapıyorsan: hacimsel yeterli.
• Her hâlükârda: tarifin yanına hangisini kullandığını yaz.

En önemli kural: karıştırma

İki yöntem de doğru. Yanlış olan, aynı tarif içinde ikisini karıştırmak. Esansı tartıyla, bazı şırıngayla ölçtüğünde ne hacimsel ne kütlesel bir şey yapmış oluyorsun — ölçüsü belirsiz bir karışım çıkıyor ve bir dahaki sefere tutturamıyorsun.