IFRA limiti nedir, esans oranını neye göre belirlemelisin?

Esans satıcıları çoğu zaman bir kullanım oranı verir: bir esans için “%20'ye kadar”, aynı firmanın başka bir esansı için “%12'ye kadar”. Bu sayının nereden geldiği, kimin belirlediği ve oran seçerken nasıl kullanılacağı bu yazının konusu.

Sayı keyfi değil: esansın içindeki hammaddelerden en kısıtlı olanı, esansın tamamı için kullanılabilecek en yüksek oranı belirler.

IFRA tam olarak ne?

IFRA (International Fragrance Association), koku hammaddelerinin güvenli kullanımı için standart yayımlayan sektör kuruluşu. Hammaddelerin güvenlik değerlendirmelerini RIFM (Research Institute for Fragrance Materials) yürütüyor; IFRA bu değerlendirmeleri kullanım kısıtlarına çeviriyor, örneğin “şu madde, cilde sürülen üründe en fazla şu oranda bulunabilir” gibi. Standartların güncel hâli IFRA'nın sitesinde yayımlanıyor.

Limitler ürün kategorisine göre değişiyor, çünkü dudak ürünüyle yıkanıp giden bir sabunun cilde teması aynı değil. Parfüm ve kolonya gibi cilde sürülen, yıkanmayan alkollü ürünler 4. kategoriye giriyor. Evde parfüm yapıyorsan bakman gereken satır genellikle bu.

Aynı firmadan iki esans neden farklı limitte?

Çünkü limit esansın adına değil, içeriğine bakıyor. Her esans kendi içinde onlarca hammaddenin karışımı. İçinde sınırlı bir madde (mesela sitral, kumarin, eugenol, oakmoss türevleri) ne kadar yoğunsa, o esansın kullanılabilir oranı o kadar aşağı iniyor.

Bu yüzden “narenciye esanslarının limiti düşük olur” gibi genellemeler ancak kısmen doğru. Doğal narenciye yağlarının yoğun kullanıldığı kompozisyonlarda limit sık sık düşük çıkar; ama farklı hammaddelerle kurulmuş başka bir narenciye esansının limiti çok daha yüksek olabilir. Her esans için geçerli sayı, o esansın kendi belgesindeki sayıdır.

Belgeyi nereden alırsın, nasıl okursun?

Esans tedarikçileri genellikle talep edildiğinde her esans için bir IFRA uygunluk sertifikası (IFRA Conformity Certificate) sağlar. Tedarikçin bu belgeyi veremiyorsa, bunu esansı seçerken göz önünde bulundurmak iyi olur. Belgede genelde şunlar yer alır:

• Esansın kodu ve adı. Aldığın ürünle aynı kod mu, kontrol et.
• Hangi IFRA revizyonuna (Amendment) göre hazırlandığı; standartlar birkaç yılda bir güncelleniyor.
• Kategori kategori maksimum kullanım oranı tablosu. Sen 4. satırı arıyorsun.
• Bazı belgelerde ek olarak alerjen listesi (etiket beyanı için gereken maddeler).

Tabloda 4. kategorinin karşısında %14,2 gibi bir sayı görürsün. Bu sayıyı yukarı yuvarlamamak gerekir; kendi hesabında %14 gibi aşağı yuvarlanmış bir değer kullanmak daha güvenli. Belge yoksa ve satıcı yalnızca sözlü bir sayı veriyorsa, bu bilgiyi yazılı olarak isteyip kaydetmek en azından kaynağını belli eder.

Limiti aşarsan ne olur?

Tek bir kullanımda çoğu zaman belirgin bir etki görülmez. Limitlerin asıl hedeflediği risk, tekrarlı kullanımla gelişebilen cilt sensitizasyonu: bir süre sorunsuz kullanılan bir koku zamanla kızarıklık, kaşıntı ya da kalıcı bir hassasiyete yol açabilir. Hassasiyet bir kez geliştiğinde aynı maddeyle sonraki temaslarda tepki daha kolay ortaya çıkabilir.

Bazı limitler ise fototoksisite nedeniyle konuyor: bazı narenciye bileşenleri güneş ışığıyla birlikte ciltte lekelenmeye yol açabiliyor (bergamot yağındaki bergapten en bilinen örnek).

Parfümü satmayı düşünüyorsan konu yasal yükümlülüklere de uzanıyor. Kozmetik ürün olarak piyasaya sunulan ürünler için genellikle ürün bilgi dosyası, güvenlik değerlendirmesi ve etiket beyanı gerekiyor; ayrıntılar ülkeden ülkeye değişiyor. Yalnızca kendin için yapıyor olsan da limitler aynı nedenle geçerli.

Peki pratikte oran nasıl seçilir?

Burada iki ayrı soru var. Birincisi “en fazla kaç olabilir”; bunun cevabı IFRA belgesinde. İkincisi “kokunun iyi durduğu oran kaç”; bunu ise denemeler gösterir.

Bu aralıklar genel bir fikir verir, ama IFRA limiti her zaman önce gelir. Limiti %12 olan bir esansla EDP aralığına çıkmak mümkün değil; o esansı %12'nin altında kullanmak ya da farklı bir esans seçmek gerekir. Limitin altında kalmak kokunun zayıf olacağı anlamına da gelmiyor; kalıcılık büyük ölçüde esansın yapısına ve bazdaki fiksatöre bağlı.

Bunu nasıl takip edeceksin?

Birkaç esansla çalışırken limitleri akılda tutmak mümkün, ama esans sayısı arttıkça hangisinin %12, hangisinin %25 olduğunu hatırlamak zorlaşıyor. Limiti bir defterde ya da tabloda tutmak işe yarar; her şişe hesabında o sayıyı yeniden bulman gerekse de.

Esansmatik'te limit esansın kaydına bir kez girilir ve hesap ekranında oranın yanında görünür. Oran limitin üstüne çıktığında uyarı gösterilir ama hesap engellenmez; girilen sayının belgeyle uyumunu kontrol etmek kullanıcıya kalır.

Limitin altında kalmak şartıyla oranı neye göre seçeceğini parfümde esans oranı kaç olmalı yazısında anlattık.